Pobuna u CDU-u: Hoće li Friedrich Merz biti zamijenjen već nakon godinu dana na funkciji kancelara?

Njemački kancelar Friedrich Merz smatra da će se političke tenzije u njegovoj stranci smiriti nakon ljetne pauze, ali iza kulisa u njegovoj Hrišćansko-demokratskoj uniji (CDU) raste nezadovoljstvo koje bi moglo ugroziti njegovu poziciju.

Nakon što su prošle sedmice izbile unutrašnje nesuglasice zbog načina na koji je proveo rekonstrukciju vlade, Merz je poručio da očekuje da će se situacija do septembra “malo smiriti”.

Međutim, dio stranačkih krugova već otvoreno razmatra mogućnost takozvane Kanzlertausch – zamjene kancelara, odnosno scenarija u kojem bi Merza na čelu vlade naslijedio drugi političar iz konzervativnog bloka.

Kao najizgledniji kandidat spominje se Hendrik Wüst, premijer najmnogoljudnije njemačke pokrajine Sjeverna Rajna-Vestfalija.

AfD kao ključni razlog za nervozu u CDU-u

Rasprava o mogućoj promjeni lidera dolazi uoči važnih pokrajinskih izbora u septembru, na kojima bi krajnje desna Alternativa za Njemačku (AfD) mogla prvi put preuzeti vlast u jednoj njemačkoj saveznoj pokrajini.

Prema anketama, AfD ima realnu šansu za pobjedu u Saskoj-Anhalt 6. septembra, dok bi značajan rezultat mogao ostvariti i u Meklenburg-Zapadnoj Pomeraniji te Berlinu 20. septembra.

U CDU-u postoji strah da bi slab rezultat stranke i jačanje AfD-a mogli otvoriti pitanje Merzove sposobnosti da zadrži jedinstvo konzervativnog bloka.

Dodatnu zabrinutost izaziva mogućnost da pojedini lokalni političari CDU-a na istoku zemlje nakon izbora podrže vladu predvođenu AfD-om, čime bi bilo dovedeno u pitanje Merzovo dugogodišnje obećanje da krajnjoj desnici neće omogućiti ulazak u vlast.

Nezadovoljstvo raste, ali nema otvorenog udara na Merza

Iako se među konzervativnim političarima sve više govori o mogućoj promjeni, niko od vodećih ljudi CDU-a zasad nije javno zatražio Merzov odlazak.

Kritike uglavnom dolaze od političara koji su izgubili pozicije tokom rekonstrukcije vlade, ali nezadovoljstvo se širi i među članovima stranke koji smatraju da kancelar ne uspijeva vratiti povjerenje birača.

Merzovi protivnici upozoravaju da njegova niska popularnost i političke slabosti mogu dodatno oslabiti CDU u trenutku kada AfD bilježi rekordnu podršku.

Njemačka se tradicionalno smatra jednom od politički najstabilnijih evropskih demokratija i nema iskustvo čestih promjena vlada kakve su bile karakteristične za neke druge evropske zemlje.

Eventualna smjena kancelara nakon nešto više od godinu dana na funkciji predstavljala bi presedan u savremenoj njemačkoj politici.

Samo tri kancelara zamijenjena unutar istog političkog bloka

U poslijeratnoj Njemačkoj samo su tri aktuelna kancelara naslijedili političari iz istog političkog tabora.

Konrad Adenauer odstupio je 1963. godine, kada ga je zamijenio Ludwig Erhard. Erhard je napustio funkciju 1966. nakon pada koalicije, a 1974. godine socijaldemokrata Willy Brandt podnio je ostavku zbog špijunskog skandala.

Sadašnji scenarij promjene kancelara zato bi predstavljao rijedak politički događaj.

Pozivi na smirivanje situacije

Iz različitih političkih krugova stižu pozivi da se CDU ne upušta u unutrašnji sukob.

Christiane Hoffmann, bivša glasnogovornica vlade socijaldemokratskog kancelara Olafa Scholza, upozorila je da bi podjele unutar konzervativnog bloka mogle oslabiti demokratski centar.

– Unija koja se sama raspada nije korisna nikome u demokratskom centru – poručila je Hoffmann.

Dodala je da je Evropi potrebna stabilnost, a ne unutrašnji sukobi u najvećoj ekonomiji Evropske unije.

Söder podržao Merza

Za sada Merz i dalje ima podršku ključnih ljudi u konzervativnom bloku.

Markus Söder, premijer Bavarske i lider CSU-a, odbacio je mogućnost promjene kancelara, upozorivši da bi takav potez mogao izazvati haos među konzervativcima i otvoriti put prijevremenim izborima.

– Čvrsto sam uvjeren da će Friedrich Merz ostati kancelar – rekao je Söder.

Dodao je da bi novi izbori u trenutnoj situaciji mogli samo pomoći radikalnim strankama.

Najniža podrška jednom njemačkom kancelaru

Problemi za Merza nisu samo unutarstranački. Njegova popularnost među građanima je na historijski niskom nivou.

Prema posljednjim anketama, AfD je trenutno najpopularnija stranka u Njemačkoj sa oko 28 posto podrške, dok CDU/CSU ima oko 21 posto.

Istovremeno, samo 13 posto građana zadovoljno je Merzovim radom, što je najniži rezultat za jednog kancelara otkako se provodi ARD-DeutschlandTrend istraživanje.

Nezadovoljstvo je povezano s ekonomskom situacijom, pokušajima reforme penzionog i zdravstvenog sistema, kao i osjećajem dijela birača da vlada ne uspijeva dovoljno brzo riješiti probleme najveće evropske ekonomije.

Za sada se čini da je Merzova strategija oslanjanje na strah od političkog haosa i uvjeravanje stranačkih kolega da bi njegova smjena donijela više rizika nego koristi.

Ali predstojeći pokrajinski izbori mogli bi biti trenutak koji će odlučiti njegovu političku budućnost.