Dom lordova upozorio na ozbiljnu krizu u BiH: Britanski političari traže odlučniji odgovor Zapada

Politička i sigurnosna situacija u Bosni i Hercegovini bila je danas tema rasprave u Domu lordova britanskog parlamenta, gdje su brojni članovi Gornjeg doma upozorili da se zemlja suočava s najozbiljnijom krizom od završetka rata 1995. godine.

Raspravu je pokrenula baronesa Arminka Helić, koja je ocijenila da se Bosna i Hercegovina nalazi u trenutku kada se više ne postavlja samo pitanje ustavnog poretka, nego i samog državnog suvereniteta.

Podsjetila je da je britanska vlada u nedavno objavljenoj procjeni sigurnosnih rizika zapadni Balkan označila kao područje od strateškog značaja za Ujedinjeno Kraljevstvo i NATO, upozorivši da se u Bosni i Hercegovini bilježe pokušaji podrivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma.

Helić je kazala da je više od tri decenije Dejtonski sporazum osiguravao mir zahvaljujući snažnim domaćim institucijama i jedinstvenoj međunarodnoj podršci. Međutim, prema njenim riječima, danas su te pretpostavke ozbiljno dovedene u pitanje.

Posebno je upozorila na, kako je navela, aktivnosti rukovodstva Rs-a koje, uz podršku Kremlja, nastoji oslabiti državne institucije i ugroziti teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine.

– Ono što je počelo kao spor oko ustavnih nadležnosti danas je postalo pitanje državnog suvereniteta. Cilj je razgradnja države Bosne i Hercegovine i ostvarenje projekta „velike Srbije“, kao što je to bio slučaj početkom devedesetih godina – poručila je Helić.

Naglasila je da posljedice takvog razvoja događaja ne bi pogodile samo Bosnu i Hercegovinu nego i cijelu Evropu.

Kritike zbog neizbora novog visokog predstavnika

Jedan od ključnih dijelova rasprave odnosio se na neuspjeh zemalja članica Vijeća za provedbu mira da postignu dogovor o nasljedniku aktuelnog visokog predstavnika.

Helić je upozorila da je riječ o ozbiljnom pokazatelju slabljenja međunarodnog jedinstva upravo u trenutku kada se Bosna i Hercegovina suočava s najvećim izazovima u posljednjih trideset godina.

Prema njenim riječima, funkcija visokog predstavnika mora ostati nezavisna i oslobođena uticaja pojedinačnih država.

Istovremeno je izrazila zabrinutost zbog promjena u politici Sjedinjenih Američkih Država prema Bosni i Hercegovini, podsjećajući da su prošle godine ukinute sankcije za desetine osoba i organizacija iz Rs-a koje su ranije bile označene kao destabilizirajući faktori.

Upozorenja na ruski i kineski uticaj

Tokom rasprave više govornika istaklo je da Rusija nastavlja koristiti Bosnu i Hercegovinu i zapadni Balkan kao prostor za slabljenje euroatlantskih institucija.

Bivši generalni sekretar NATO-a George Robertson upozorio je da Evropa mora odlučnije reagovati na poteze političkog rukovodstva Rs-a i vlasti u Beogradu.

– Zapadni Balkan ne smije postati igralište za zlonamjerne aktere iznutra i izvana – rekao je Robertson.

Sličan stav iznio je i bivši specijalni izaslanik Ujedinjenog Kraljevstva za zapadni Balkan Stuart Peach, koji je upozorio da je ruski uticaj u regiji vrlo prisutan i da Moskva koristi svaku priliku za jačanje svog položaja.

On je naglasio da su etničke tenzije u Bosni i Hercegovini stvarne te da ih dodatno podstiču društvene mreže, propaganda i političke manipulacije.

Peach je također upozorio na zabrinjavajući odlazak mladih ljudi iz Bosne i Hercegovine.

– Previše talentiranih mladih ljudi napušta zemlju zbog postupaka vlastitih političara. Mnogi od njih su mi rekli da ne planiraju povratak – naveo je.

Pozivi na jačanje NATO-a i misije EUFOR-a

Značajan broj učesnika rasprave zatražio je snažniju međunarodnu sigurnosnu prisutnost u Bosni i Hercegovini.

Više lordova ocijenilo je da bi NATO trebao pružiti jasnije sigurnosne garancije teritorijalnom integritetu države, dok je posebna pažnja posvećena ulozi misije EUFOR Althea.

Govornici su upozorili da trenutni broj vojnika u okviru misije možda neće biti dovoljan ukoliko bi došlo do ozbiljnije destabilizacije.

Nekoliko učesnika rasprave pozvalo je britansku vladu da pronađe način za ponovno uključivanje britanskih snaga u operaciju EUFOR Althea, uprkos činjenici da je Ujedinjeno Kraljevstvo napustilo Evropsku uniju.

Naglašeno je da bi takav potez predstavljao snažan signal podrške suverenitetu Bosne i Hercegovine i sigurnosti cijelog regiona.

Podsjećanje na genocid i ratne zločine

Rasprava je bila obilježena i brojnim podsjećanjima na ratne zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Više govornika upozorilo je da su negiranje genocida u Srebrenici i nacionalistička retorika i dalje prisutni, uprkos presudama međunarodnih sudova.

Posebno emotivna bila su svjedočenja o žrtvama seksualnog nasilja tokom rata.

Podsjećeno je da su hiljade žena bile izložene silovanju kao ratnom oružju te da mnoge od njih i danas trpe posljedice.

Zbog toga su upućeni pozivi britanskoj vladi da nastavi finansirati programe medicinske i psihološke pomoći preživjelim žrtvama seksualnog nasilja u Bosni i Hercegovini.

Strah od slabljenja međunarodne pažnje

U završnom dijelu rasprave učesnici su izrazili zabrinutost da međunarodna zajednica postepeno gubi fokus na Bosnu i Hercegovinu zbog brojnih drugih globalnih kriza.

Upozoreno je da bi upravo takvo zanemarivanje moglo otvoriti prostor za nove političke i sigurnosne potrese.

Zajednička poruka većine govornika bila je da se Bosna i Hercegovina ne smije posmatrati kao periferno pitanje, nego kao važan dio evropske sigurnosne arhitekture.

Više lordova zaključilo je da bi eventualna destabilizacija Bosne i Hercegovine imala posljedice daleko izvan granica zemlje te da je očuvanje Dejtonskog sporazuma, državnih institucija i teritorijalnog integriteta BiH od ključnog značaja za stabilnost cijelog evropskog kontinenta.