Ovo jeste tek historijska koincidencija, ali ipak poučna. Mi obilježavamo 30. godišnjicu Dejtonskog mirovnog sporazuma upravo u trenutku kada administracija Donalda Trumpa dodatno pritišće Ukrajinu da prihvati mirovni plan uvelike oblikovan u Moskvi.
Malo ko na Zemlji može pojmiti teret na plećima Volodimira Zelenskog u ovom sudbinskom trenutku. Jedan od rijetkih koji bi ga mogao iz iskustva nasavjetovati umro je u oktobru 2003.
Tokom skoro četiri godine agresija na Bosnu i Hercegovinu, koja je na vrhuncu uključivala praktično invaziju i sa strane Srbije i sa strane Hrvatske, koje su je nastojale zajednički podijeliti, državne vlasti u Sarajevu i Armija Republike Bosne i Hercegovine nisu dobile nikakvu vojnu pomoć sa Zapada. Relativno veliko prisustvo međunarodnih mirovnih snaga, UNPROFOR-a, svodilo se na posmatranje raširenih zločina protiv civila. Ponajbolji je primjer holandski bataljon, koji je „sigurnu zonu“ Srebrenicu predao u ruke genocidnoj Vojsci Rs-a (VRs) Ratka Mladića u julu 1995.
NATO je, u konačnici, vojno intervenirao samo na marginama sukoba i samo da se postigne priželjkivanja omjer teritorijalne podjele 51–49, koji je dvije godine ranije zacrtala Međunarodna kontakt-grupa.
Nasuprot tome, Ukrajina je dobila značajnu – štaviše, ogromnu – vojnu pomoć Zapada od 2014, a naročito od februara 2022. Prema procjenama, ukupna vrijednost vojne pomoći koju je Ukrajina primila samo od februara 2022. iznosi oko 150 milijardi US dolara. Ova pomoć uključuje i neke od najsofisticiranijih oružja i sistema iz arsenala NATO-a. Evropski lideri, kao i prethodni američki predsjednik Biden, o odbrani Ukrajine govore kao o egzistencijalnoj borbi za budućnost kontinenta, Evropske unije i NATO-a.
Svakako, nema se šta govoriti o geopolitičkom značaju Ukrajine za Zapad u usporedbi s nebitnosti Bosne i Hercegovine i cijelog Zapadnog Balkana. Ali nije poenta žalovati nad ravnodušnošću Evrope i SAD-a prema Bosni i Hercegovini 1990-ih. Naprotiv, treba je jasno priznati.
Ni Evropa ni Sjedinjene Države nisu agresiju na Bosnu i Hercegovinu, niti širi proces raspada Jugoslavije, posmatrale kao prioritet. Kako je tadašnji američki državni sekretar James Baker (ne)slavno rekao – SAD “nemaju konja u toj trci”. Francuski i britanski zvaničnici su, podsjećanja radi, govorili predsjedniku Clintonu da Bosna ne pripada Evropi – odnosno da Bošnjaci muslimani ne pripadaju Evropi – pa je genocid nad njima tumačen kao “bolna, ali realistična obnova kršćanske Evrope”.
