Prijevremeni parlamentarni izbori na Kosovu, zakazani za 28. decembar 2025. godine, predstavljaju jedan od najvažnijih političkih trenutaka za ovu zemlju od proglašenja nezavisnosti. Nakon višemjesečne institucionalne blokade i neuspjelih pokušaja formiranja nove vlade poslije izbora održanih 9. februara 2025. godine, građani Kosova ponovo izlaze na birališta, suočeni s dubokom političkom polarizacijom i izraženim nepovjerenjem prema političkim institucijama.
U sveobuhvatnoj analizi Međunarodnog instituta za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES) iz Ljubljane, ovi izbori su okarakterisani kao „druga šansa“ za stabilizaciju Kosova, ali i kao test zrelosti političkog sistema, posebno u kontekstu odnosa većinskih albanskih stranaka, manjinskih zajednica i međunarodnih aktera.
Izbori nakon neuspjeha parlamenta i vlade
Razlog za raspisivanje prijevremenih izbora leži u nesposobnosti Skupštine Kosova da, ni u drugom pokušaju, formira stabilnu vladu. Uz to, očekuje se da će nakon parlamentarnih izbora biti otvoreno i pitanje izbora novog predsjednika ili predsjednice Kosova, što dodatno povećava politički ulog ovog izbornog ciklusa.
Na izborima učestvuju 24 politička subjekta – 18 političkih partija, tri koalicije, dvije građanske inicijative i jedan nezavisni kandidat. Pravo glasa ima 2.076.422 birača, od kojih je gotovo 80.000 registrovano u dijaspori. Istovremeno, posljednji popis stanovništva iz 2024. godine pokazuje da Kosovo ima oko 1,58 miliona stanovnika, što ponovo otvara pitanje nesklada između broja birača i stvarnog broja stanovnika u zemlji.
Glasanje će biti organizovano u svih 38 opština na Kosovu, ali i u 36 država širom svijeta, dok je ukupni trošak izbornog procesa procijenjen na 11,49 miliona eura.
Skupština, prag i manjinski mandati
Skupština Kosova broji 120 poslanika, od kojih je 20 mandata rezervisano za pripadnike manjinskih zajednica. Srpskoj zajednici pripada 10 mjesta, Bošnjacima tri, Turcima dva, romskoj, aškalijskoj i egipćanskoj zajednici četiri, dok Gorani imaju jednog predstavnika. Izborni prag za ulazak u Skupštinu iznosi pet posto, a za formiranje vlade potrebna je većina od najmanje 61 poslanika.
Prema važećim pravilima, politički subjekt koji osvoji najviše glasova dobija mandat za formiranje vlade, što u trenutnim okolnostima ide u prilog Pokretu Samoopredjeljenje.
Kurti i Samoopredjeljenje kao favoriti
Pokret Samoopredjeljenje (Vetëvendosje – LVV), predvođen Albinom Kurtijem, prema analizi IFIMES-a ostaje najjači politički akter na Kosovu. Stranka se profilirala kao politička opcija koja kombinuje socijalnu pravdu, borbu protiv korupcije, jačanje vladavine prava i insistiranje na suverenitetu države.
LVV je osnovan 2005. godine i 2025. obilježava dvije decenije političkog djelovanja. Kurti i njegova stranka i dalje uživaju snažnu podršku birača, prije svega zbog reformskog imidža i otvorenog sukoba s političko-kriminalnim strukturama koje su godinama dominirale kosovskom scenom.
