Zašto je Kipar od ključnog značaja za Britaniju i Sjedinjene Države

Faris Marukić

Kipar, ostrvo, koje se nalazi u istočnom Mediteranu, zapravo je podijeljeno Zelenom linijom, granicom koju predstavlja demilitarizirani pojas koji je UN uspostavio 1974. godine duž linije prekida vatre koja jenastala nakon turske tvojne intervencije na ostrvu. Područje se prostire na 180 kilometara i dijeli Kipar na južni dio s većinom kiparskih Grka i sjeverni dio s većinom kiparskih Turaka i koji prelazi samu prijestolnicu Nikoziju.

Britanska uprava otoka prestala je 1960. godine, ali je ostrvo postalo dio Commonwealtha 1961. godine, a London i danas kontrolira važne dijelove teritorije na kojima je uspostavio stalno vojno prisustvo.

U stvari, Ujedinjeno Kraljevstvo ima zračno-pomorsku bazu u Akrotiriju, gdje se nalaze 903. ekspediciono zračno krilo i 84. eskadrila Kraljevskog ratnog vaazduhoplovstva (RAF), ali Britanci rotiraju svoje lovce-bombardere Typhoon koristeći ih za operacije na Bliskom istoku. Iz Akrotirija, ponekad, lete i RC-135 - elektronski špijunski avioni ili Elint - koji izvršavaju misije u Crnom moru, a povremeno je uočeno i sletanje američkih špijunskih aviona U-2 / TR-1, takođe angažiranih u nadzoru Istočna granica NATO-a i u patrolama na Crnom moru.

U-2, koji su polijetali iz Akrotirija, Sjedinjene Američke Države su također koristile za izvođenje misija nad položajima Hezbollaha u Libanu (kodni naziv Cedar Sweep), kako bi prikupile informacije koje će proslijediti libanonskim obavještajnim.

Slično, U-2 su prikupljali obavještajne podatke leteći iznad Turske i sjevernog Iraka, a obavještajni podaci koje su prikupili tajno su dostavljeni turskim vlastima u operaciji nazvanoj Highland Warrior.

Akrotiri je također domaćin garnizona vojnika koji pripadaju Drugom bataljonu Jorkširskog puka koji se pridružuje snagama prisutnim u drugom velikom garnizonu ostrva, onom Dhekelia, i ide da čini ono što se zove Britanske snage Kipra (ili BFC) ili britanski vojni kontingent ostrva koji ima oko 3.500 vojnika i 7.000 civila. U Dekeliji je prvi bataljon puka "Princess of Wales"raspoređen ove godine.

Malo ko zna, međutim, da se oko 20 kilometara sjeveroistočno od grada Dhekelia nalazi posebna vojna instalacija namijenjena špijunaži. Ovo je stanica Ayios Nikolaos, podređena britanskom GCHQ-u (Glavni štab za komunikacije) koji je u funkciji od kraja Drugog svjetskog rata.

Britanska obavještajna služba, koristeći instalacije na ostrvu, u stanju je pratit 14 podmorskih kablova koji prolaze kroz Kipar i povezati Evropu i Sjevernu Afriku sa Bliskim istokom, čime se dobija pristup desetinama miliona e-mailova, telefonskih poziva, instant poruka i ostalog prometa koji prolazi kroz mrežu.

Stanica za prisluškivanje je poput desetina drugih koje su dio mreže Echelon, programa za nadzor (Sigint/Elint) kojim upravlja pet država potpisnica AUKUS sigurnosnog sporazuma (Australija, Kanada, Novi Zeland, Ujedinjeno Kraljevstvo i Sjedinjene Države ). poznat i kao Five eyes, a sastoji se od satelitskih antena, antena i operativnih zgrada.

Ujedinjeno Kraljevstvo i Sjedinjene Države, koristeći špijunske instalacije na otoku, mogu pratiti i prikupljati podatke širom centralnog istočnog Mediterana i Bliskog istoka. Konkretno, ako pogledamo mapu vitalnih podmorskih kablova, primjećujemo da je Kipar u središtu nekoliko čvorova, što ga čini prirodnim mjestom za špijuniranje komunikacija prema i sa Bliskog istoka: iz Libije, Egipta, Grčke, Italija u Izrael, Siriju, Tursku i obrnuto. Čini se da su Britanci u mogućnosti da prate podmorske kablove zahvaljujući sporazumu sklopljenom s Nikozijom u vrijeme sticanja nezavisnosti ostrva 1960. godine.

Pored različitih visokofrekventnih (HF) antena koje se koriste za presretanje uglavnom vojnih i diplomatskih signala iz cijelog svijeta, Ayios Nikolaos također ima HF Direction Finder koji vam omogućava da triangulirate, locirate i analizirate prijenose u radijusu od hiljada kilometara, što omogućava izrada virtuelne elektronske karte kretanja trupa i sličnih aktivnosti.

Iako je značaj Echelon Siginta dramatično opao tokom posljednje decenije zbog široke upotrebe optičkih komunikacija, instalacije ovog tipa nastavljaju da se razmnožavaju, a na samom Kipru postoje i druge stanice za prisluškivanje kojima također upravlja britansko i američko osoblje.

Nedaleko od malog mjesta Episkopi, na planini Troodos, nalazi se instalacija čija je glavna uloga, prema Ministarstvu odbrane, osiguravanje sigurne satelitske komunikacije, koja je dio radarske baze na planini Olimp.

Konačno, pored slanog jezera Akrotiri, nalazi se niz "šatorskih" antena, kodnog naziva Pluton, što je radar sa OTH sposbnošću Over The Horizon ) visine 100 metara i širine 200 od 1 Mw snage, sposoban da detektuje letjelice i projektile na veoma velikim udaljenostima, koji dopiru do dijelova teritorije Ruske Federacije.