Prst u oko Rusiji: Ukrajina Kurilska ostrva priznala kao dio Japana

Piše: Faris Marukić

Predsjednik Volodimir Zelenski potpisao je dekret kojim se priznaje suverenitet Japana nad svojim sjevernim teritorijama pod kontrolom Rusije.

On je to naveo u video poruci.

"Ukrajina je potvrdila poštovanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Japana, uključujući njegove Sjeverne teritorije, koje su još uvijek pod ruskom okupacijom. Danas sam potpisao relevantni dekret. Postoji i odgovarajući proglas Vrhovne Rade Ukrajine. I pozivamo sve u svijetu da donesu slične odluke", rekao je Zelenski.

Historija rusko-japanskog nesporazuma

Kurilska ostrva, ili „Severne teritorije“ kako ih nazivaju u Japanu, grupa ostrva sa samo 20.000 stanovnika, izazivaju napetost između Rusije i Japana od kraja Drugog svetskog rata.

Lanac od 56 ostrva odvaja Ohotsko more od Tihog okeana. Kurilsa ostrva protežu se između japanskog ostrva Hokaido i ruskog poluostrva Kamčatka. Uprkos svojoj zanemarljivoj veličini, ostrva nude strateški prolaz sa vojnog stanovišta i ekonomske koristi od koje nijedna zemlja nije voljna dići ruke.

Izvor sukoba ne uključuje ostrva u cjelini, već suverenitet južnih Kurilskih ostrva, koju čine Etorofu, Kunashiri, Shikotan i Habomai.

U posljednjim danima Drugog svjetskog rata (august 1945.) Sovjetski Savez je preuzeo kontrolu nad rijetko naseljenim ostrvima i od tada se emostrva smatraju ruskim. Kao rezultat toga, Japan i Rusija tek treba da potpišu mirovni sporazum kojim se zvanično završava rat, a sporovi oko vlasništva nad ostrvima i dalje su u toku.

SSSR je 1956. godine ponudio Japanu mogućnost da povrati vlasništvo nad dva manja ostrva, Shikotan i Habomai, u zamjenu za odustajanje od prava na preostala veća ostrva. Japan je odbio. Tokom samita Istočne Azije u Singapuru 2018. godine, ruski predsjednik Vladimir Putin i tadašnji japanski premijer Shinzo Abe ponovo su govorili o tom pitanju i složili se da ponovo pregovaraju na osnovu deklaracije iz 1956. godine. Ovi planirani razgovori su se naglo završil kada se Rusija povukla iz pregovora u martu 2022. kao odgovor na sankcije Japana zbog invazije Ukrajine.

Kurilska ostrva Rusiji nude vojnu i političku sigurnost

Kurilska ostrva nude nekoliko vojnih i političkih prednosti za Rusiju. Prvo, zbog svog geografskog položaja, oni olakšavaju Rusiji manevrisanje svojom Pacifičkom flotom ratnih brodova i podmornica sa sjedištem u Vladivostoku u Tihi okean, zadatak koji bi inače bio veoma težak, posebno tokom zime.

Nadalje, Rusija je i dalje oprezna da bi, ukoliko Japan povrati suverenitet, mogla koristiti ostrva kao bazu za svoje oružane snage i s njih rasporediti rakete dugog dometa. Ta bar tvrde ruski izvori.

Plasirane su i nepotvršene informacije da bi Japanske vlasti , ukoliko Tokio vrati kontrolu, dozvolile američkim marincima da postave vojne baze na ostrvima Nansei. To bi također moglo dovesti do toga da u Ohotsko more (za koje se uglavnom smatra ruskim unutrašnjim morem) uplovljavaju vojni brodovi drugih zemalja.

Ipak, najvažnije je odluku posmatrati na simboličko razini. Ovim se ne mijenja faktičko stanje na terenu, ali pokazuje da Ukrajina ne planira učiniti nikakve ustupke Rusiji, naprotiv, planira djelovati na širenju antiruske koalicije.