Kako su Crveni Kmeri pokušali uništiti muslimansku zajednicu Cham

Piše: Faris Marukić

Zločinački režim Crvenih Kmera poznat po „Poljima smrti“ usmrtio je, prema većini relevantnih procjena, oko 2 miliona stanovnika Kambodže. Režim je bio poznat prema izrazitoj mržnji prema religiji, nacionalnim manjinama i intelektualcima. Procjenjuje se da je od ruke Crvenih Kmera stradalo oko 50 000 budističkih sveštenika. Targetirani su i Vijetnamci i Kinezi. Crveni Kmeri, zakonskim propisom ukinuli su nazive za 20 manjinskih zajednica, što okvirno predstavlja 15% populacije Kambodže. Brutalnost režima na svojoj koži posebno je osjetio većinski muslimanski narod Cham.

Smatra se da su malajsko-polinezijski preci Cham naroda u Vijetnam i Kambodžu stigli morskim putem sa Bornea. Većina istraživača vjeruje da su Cham ljudi potomci Sa Huynha kulture, koji su na tom području naseljavaju otprilike od 10. stoljeća prije nove ere do drugog stoljeća nove ere, kada je kultura Cham počela cvjetati.

Cham zajednica rano je prihvatila hinduizam, religiju koju su prihvatili od trgovaca sa Indijskog potkontinenta, a njihovi potomci sebe nazivaju Balamon. Prije kraja prvog milenijima muslimanski trgovci donijeli su islam, a Cham muslimani poznati su kao Bani. Već 986. godine kineski zapisi koji se odnose se na ovu zajednicu govore da na ostrvu Hainan žive muslimani.

Fizički dokazi o kulturi Chama u Vijetnamu i Kambodži nestaju. U provinciji Binh Thuan i drugdje nalazišta hrama Chama i drevnih grobnica su poplavljene i u njihovoj blizini su formirane farme škampi. U provinciji Quang Ngai hramovi su oštećeni ili uništeni u kamenolomima.

Ipak najveći udar na narod Cham trajao je tokom vladavine Crvenih Kmera. Režim Pola Pota je smatrao da su islam i hinduizam strane kulture koje ne trebaju egzistirati u Kambodži. Inicijalno, akcija uperena prema ovoj manjini nije imala ubilački karakter. Kmeri su željeli da se Cham zajednica nasilno asimilira, pa su pribjegavali politici raseljavanja. Sljedeći korak predstavljale su egzekucije seoskih vođa, vjerskih lidera i svih ljudi od ugleda u zajednici. Neki od seoskih lidera proveli su period od 1972. do 1974. godine na prisilnom radu. Pored toga, čitava zajednica izgubila je status državljana Kambodže. Uvedeni su strogi antivjerski zakoni, pa je praktikovanje vjere u javnosti zabranjeno, a žene su morale nositi kratku kosu, jer je to bilo u skladu sa Kmer kulturom. Za muškarce je uvedena zabrana nošenja saronga, tradicionalne nošnje, po kojoj je Cham narod bio prepoznatljiv. Uvedena je obaveza nošenja tamne ili posve crne odjeće.

Režim je širio i neistine o Cham zajednici. U javnost je plasirana dezinformacija da se brojni pripadnici Cham zajednice bave crnom magijom. Uslijedilo je i zabrana nacionalnog imena, pa se ova etnička zajednica novim propisima naziva „Islamski Kmeri“, iako jedan dio ove grupe nisu bili muslimani. Prvo javno nezadovoljstvo prema novim propisima Chami su pokazali u oktobru 1973. godine, kada je zabranjena upotreba bubnja koji je korišten da se vjernici ujutro pozovu na molitvu. Vlast je reagovala hapšenjem brojnih imama i vjeroučitelja.

Režim uvodi brojne nove restrikcije, kao što je obaveza prodaje ulova ribe ispod tržišne cijene. Jedan protest protiv takvih mjera rezultirao je strašnom odmazdom režima. Sigurnosne snage su otvorile vatru na sudionike protesta ubivši i ranivši više od stotinu osoba. Međunarodni sud za Kambodžu nije razmatrao zločine Crvenih Kemra prije 1975. godine, pod izgovorom da u tom periodu režim Pola Pota nije u potpunosti konsolidovao svoju vlast. Trinaest seoskih vođa ubijeno je pod izgovorom da su: „predvodili molitvu dok traje sastanak komunističkih vođa“. Cham zajednica počinje pružati i oružani otpor, pa su u jednoj akciji ubijena dva vojnika. Odgovor je bio potpuno uništenje sela u kome se incident dogodio.

Situacija se od 1976. godine dodatno pogoršala. jer su muslimani prisiljeni da uzgajanju svinje i konzumiraju svinjetinu. Hindusi su prisiljeni da jedu kravlje meso. Vojnici koji su pripadali Cham zajednici otpušteni su iz službe. Ubijanja onih koji nisu pristajali na nove propise postaju svakodnevna. Zvanično je zabilježeno rušenje 132 džamije, a uvodi se i zabrana na upotrebu Cham jezika. „Time“ magazin iznosi i podatak da je od 113 prominentnijih vjerskih ličnosti, čistku preživjelo samo njih 20.

Nasilje nad Cham zajednicom, ali i drugim vjerskim zajednicama završava se ulaskom vijetnamskih trupa u Kambodžu 1979. godine. Reakcija Vijetnama uslijedila je nakon niza napada na Vijetnamce u Kambodži, ali i nekoliko upada Crvenih Kemra na teritoriju Vijetnama. Po svrgavanju brutalnog režima Pola Pota vjerske slobode su ponovo uspostavljene. U glavnom gradu Pnom Penu, 1988. godine, devet godina poslije, registrovano je djelovanje šest džamija. Procjenjuje se da je kao žrtva Crvenih Kmera u Kambodži stradalo 20 000 pripadnika Cham zajednice.