Kako je Aljaska postala dio Sjedinjenih Američkih Država

Faris Marukić

Sjedinjene Američke Države su 30. marta 1867. godine preuzele Aljasku nakon što su je kupile od Ruskog Carstva, dodajući ogromnih 586.412 kvadratnih kilometara teritorija.

Komparacije radi, površina Francuske iznosi nešto više od 551 hiljadu kvadratnih kilometara.

Iako je u to vrijeme Aljaska bila uglavnom nenaseljena i smatrana prilično nevažnom, pokazalo se da je to bio vrlo uspješan pothvat za Ameriku, koji daje pristup ogromnim sirovinama i važan strateški položaj na obali Tihog okeana. Stoga, svake godine ovaj dan lokalno stanovništvo slavi kao “Dan Aljaske”.

Kroz 19. stoljeće Rusija, tadašnji posjednik Aljaske, i Britanija, vodile su borbu za svjetsku prevlast poznatu kao “velika igra”, protohladni rat koji je kulminaciju doživio tokom 1850-ih u Krimskom ratu. Bojeći se da bi gubitak Aljaske od Britanije u ratu bio nacionalno poniženje, Rusi su bile spremni svoj posjed u Sjevernoj Americi prepustiti nekoj drugoj sili. Možda se čini čudnim da bi Rusija željela odustati od tako velikog teritorija, ali Rusija je bila u ekonomskim i kulturnim previranjima neposredno nakon oslobađanja kmetova 1861. godine.

Kao rezultat toga, željeli su novac za uglavnom nerazvijeni teritorij Aljaske, umjesto da riskiraju da ga izgube i dodatno naštete carevom prestižu. Sjedinjene Američke Države izgledale su kao idealan kupac. Glavni faktori bili su blizina i nespremnost SAD-a da se udruži s Britanijom u slučaju rata.

S obzirom na te faktore, ruska vlada je odlučila da bi američka tampon zona koja je odvaja od britanske moći u Britanskoj Kolumbiji bila savršena, pogotovo jer je Unija tek izašla kao pobjednika iz Američkog građanskog rata i sada se ponovo zanimala za vanjske poslove.

Sjedinjene Američke Države također su proživljavale nemirna vremena i tražile vanjskopolitički iskorak kako bi odvratile pažnju stanovništva od unutrašnjih dešavanja, koji su i dalje bila turbulentna nakon iznimno krvavog građanskog rata.

Dogovor se vlastima SAD-a svidio, pa je državni sekretar William Seward počeo u martu 1867. godine pregovore s ruskim veleposlanikom u Sjedinjenim Državama Eduardom de Stoecklom. Ubrzo je primopredaja potvrđena za relativno skromnu sumu od 7,2 miliona američkih dolara (koja danas vrijedi nešto više od 100 miliona). Caru se to moralo činiti kao ishod, jer Rusija uglavnom nije uspjela razviti Aljasku, ali je ipak zaradila solidnu sumu ovom prodajom.

Kako je Aljaska bila izolirana i slabo naseljena, kupovina je dočekana s negodovanjem među određenim krugovima u Americi, a pojedine novine su je nazvale “Sewardova ludost” (Seward’s folly). Međutim, većina je pohvalila sporazum, shvativši da će on pomoći smanjenju britanske moći u regiji i američkim strateškim interesima na Tihom okeanu.

Ceremonija primopredaje održana je 18. oktobra 1867. godine, postavljanjem američke zastave, umjesto ruske, na guvernerovoj kući u gradu Sitka.

Teritorij se nije odmah ispostavio kao dobra investicija, jer se većina stanovništva vratila u Rusiju, ali je pronalazak zlata 1893. godine, u kombinaciji s ribarskim i krznarskim kompanijama, privukao novo stanovništvo i stvorio ogromno bogatstvo. Danas Aljaska ima preko 700.000 stanovnika i snažnu ekonomiju, a punopravna savezna američka država postala je 1959. godine