Izbio sukob među liderima u Briselu: Macron i Merz kritikovali kontakte Evropske unije s Putinom

Sastanak lidera Evropske unije održan u Briselu otkrio je ozbiljne podjele među državama članicama o tome kako i preko koga bi Evropa trebala komunicirati s Rusijom u vezi s ratom u Ukrajini.

Prema navodima više evropskih diplomata i zvaničnika upoznatih s razgovorima iza zatvorenih vrata, francuski predsjednik Emmanuel Macron i njemački kancelar Friedrich Merz oštro su kritikovali pokušaje predsjednika Evropskog vijeća Antónija Coste da uspostavi komunikacijski kanal s Kremljom.

Riječ je o prvom samitu Evropske unije nakon više od decenije na kojem nije učestvovao dugogodišnji mađarski premijer Viktor Orbán, često poznat po suprotstavljanju većinskim stavovima u Uniji. Međutim, umjesto očekivanog jedinstva, sastanak je obilježio sukob oko pitanja ko ima legitimitet da u ime Evrope razgovara s ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom.

Prema informacijama koje su procurile iz razgovora, Costa i njegov kabinet posljednjih sedmica pokušali su uspostaviti kontakte s Moskvom kako bi otvorili potencijalni diplomatski kanal za buduće pregovore.

Takav pristup naišao je na snažno protivljenje Pariza i Berlina.

Macron i Merz smatraju da trenutno ne postoje uslovi za direktne razgovore s Putinom te da bi, kada za to dođe vrijeme, glavnu ulogu trebale imati Francuska, Njemačka i Ujedinjeno Kraljevstvo, takozvana grupa E3.

„Mislim da je predsjednik postavio stvari na svoje mjesto i uspostavio ispravan redoslijed“, rekao je jedan francuski zvaničnik, komentarišući Macronov nastup tokom samita.

S druge strane, veliki broj evropskih lidera stao je u odbranu Coste i njegovog pristupa.

Belgijski premijer Bart De Wever izjavio je da niko osim predsjednika Evropskog vijeća ne može predstavljati Evropsku uniju u eventualnim kontaktima s Moskvom.

„Prvo pitanje je želi li Putin uopće pregovarati. Do tada niko osim Coste ne može predstavljati Evropsku uniju. Ako pokaže spremnost za pregovore, tada ćemo morati odlučiti kako dalje postupati“, rekao je De Wever.

Podršku Macronu i Merzu pružile su pojedine države koje se smatraju među najoštrijim kritičarima Rusije, kao i Danska i Nizozemska.

Estonski premijer Kristen Michal upozorio je da Evropska unija ne bi smjela preuzimati ulogu posrednika.

„Evropska unija ne može preuzeti ulogu medijatora u ovim pregovorima. Sugestije da su potrebni alternativni kanali ili diplomatski pregovori iza kulisa pogrešne su. Historija nam jasno pokazuje opasnosti pokušaja pregovaranja s diktatorima kroz paralelne formate“, rekao je Michal.

Rasprava je dodatno otvorila pitanje unutrašnjih odnosa među evropskim saveznicima.

Prema navodima diplomatskih izvora, Italija i Poljska izrazile su nezadovoljstvo jer nisu bile uključene u početne razgovore koje su Francuska, Njemačka i Velika Britanija vodile s ukrajinskim predsjednikom Volodimirom Zelenskim uoči samita.

U diplomatskim krugovima sve se češće postavlja pitanje da li bi eventualne pregovore s Moskvom trebala voditi grupa najvećih evropskih država, Evropsko vijeće ili neke druge institucije Evropske unije.

Dodatne tenzije izazvale su informacije da je Costin šef kabineta Pedro Lourtie dva puta kontaktirao ruske zvaničnike posljednjih sedmica.

Pojedini lideri tvrde da za te kontakte nisu znali dok informacije nisu objavljene u medijima.

Jedan evropski diplomata opisao je reakcije pojedinih država kao „bijes“, navodeći da su neki lideri smatrali neprihvatljivim to što nisu bili unaprijed obaviješteni.

Iz Costinog kabineta poručili su da su razgovori imali isključivo tehničku svrhu.

„Kontakti su imali jedini cilj uspostavljanje komunikacijskog kanala kako bi Evropska unija, kada za to dođe trenutak, imala diplomatski mehanizam za zaštitu svojih interesa“, saopćeno je iz njegovog tima.

Dodali su da su razgovori bili kratki i da nisu sadržavali nikakve konkretne pregovore.

Prema navodima evropskih diplomata, Lourtie je tokom sastanka ambasadora država članica objasnio da su kontakti s Moskvom uslijedili nakon zahtjeva ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog da se Evropa aktivnije uključi u mirovne napore.

Njemačka, Francuska i njihovi saveznici smatraju da svaki budući format pregovora mora biti usko koordiniran s Kijevom i Vašingtonom.

„Potreban nam je format koji je sposoban djelovati“, rekao je jedan visoki njemački zvaničnik.

Rasprava u Briselu pokazala je da, uprkos zajedničkoj podršci Ukrajini, među evropskim liderima ne postoji saglasnost o tome kada bi trebalo otvoriti pregovore s Moskvom, ko bi ih trebao voditi i kakvu ulogu Evropska unija treba imati u eventualnom mirovnom procesu.