Militarizacija svijeta se nastavlja – najtraženija zanimanja u 2024. mogla bi biti u oblasti vojne industrije i potražnja vojnih stručnjaka, ratnih stratega – dok se ekonomska kriza povećava što stvara savršen prostor za djelovanje i jačanje radikalnih i ekstremističkih organizacija, populista i totalitarnih sistema, i sve veće podjele u društvima.
Piše: Dženana Karup Druško
Dobro došli u Orwelovu 1984. godinu u kojoj se nezadovoljstvo usmjerava prema neprijatelju (pa makar bio i imaginaran, jer vođa nije kriv ni za šta), a vladavinom straha se pravdaju ratovi, krize, neimaština, kontrolira producirana mržnja, guši bilo kakvo kritičko mišljenje, nezadovoljstvo… Uz nekolicinu koja vlada svijetom. Nisu samo male zemlje ugrožene globalnim narušavanjem sigurnosti nego i svaki pojedinac koji vjeruje u demokratske vrijednosti, ljudske slobode i prava i vladavinu prava.
Bauk populizma
Kriza liberalne demokracije koja je krenula jačanjem neoliberalizma, eskalira zbog sukoba u svijetu, ali i (zapadnih) političara/vođa pogubljenih između populista i ekonomske krize uzrokovane pandemijom a onda sukobima oko Crnog i Crvenog mora. Upravo njihov nedostatak rješenja, koji će podrazumijevati i vrijednosti naučene nakon Drugog svjetskog rata, daje prostor radikalizaciji, odnosno jačanju neofašizma i nacionalističkih politika, a time jačanju desničarskih političara koji ozbiljno prijete Evropi i budućnosti Evropske unije, a samim tim i njihovom susjedstvu – crnomorskom regionu i Zapadnom Balkanu.
“Bauk populizma kruži svijetom“, piše Velimir Veselinović u uvodniku knjige “Populizam u medijima i politici“. Žarko Paić (u istoj knjizi) navodi da je 1989. godina bila svjetsko-povijesna prekretnicu po svim značajkama – od rušenja Berlinskog zida što je predstavljalo kraj ideologije komunizma, preko ulaska u doba globalizacije i trijadu neoliberalizma u ekonomiji, politici i kulturi, do početka vladavine tehnosfere u kojoj je “videopolitika“ u potpunosti zavladala “onim što je još preostalo od tradicionalnoga pojma društva“.
Paić smatra da je veliki problem nedostatak alternative jer se nakon 1989. u svijetu neprestano susrećemo s logikom hibridne vladavine “onog 'novoga' koje je 'autentično' po tome što je zapravo ne-autentično, što pripada patologijskim elementima liberalno-demokratskoga srozavanja temeljnih vrijednosti demokracije“, jer je “odjednom sve postalo ideologijski i određeno u suvremenoj politici, upravo zbog toga što političkome i politici nakon 1989. godine nedostaje ono što populizam tako ustrajno nastoji iskonstruirati. To što nedostaje jest autentičnost politike, kao borbe za temeljne vrijednosti i načela zapadnjačke demokracije kao što su sloboda, jednakost, pravednost i solidarnost“.
Po Robertu Bošnjaku jedan od vodećih uzroka jačanja populizma u Evropi je svjetska ekonomska kriza 2008. godine koja je dovela do porasta društvenih nejednakosti, terorističkih napada u Evropi, imigrantske krize i krize euro-zone, što je uzrokovalo da brojni građani postanu gubitnici (ili da samo imaju taj osjećaj), “tako su jedni bili gubitnici globalizacije, a drugi gubitnici tranzicije“. Sve to je, po Bošnjaku, dovelo do gubitka povjerenja u vladajuće elite, ali i u državne institucije, što je još i opasnije: “Dakle, populizam je postao bolest modernih demokratskih društava“, koja se brzo proširila zahvaljujući društvenim mrežama, lažnim vijestima, ali i “pojednostavljivanjem političkih procesa kroz atraktivne i provokativne medijske nastupe“.
Vučić i Dodik, mirotvorci
Slobodan Milošević je po mnogima bio pionir onoga što se danas naziva populistička politika što je rezultiralo krvavim ratovima devedesetih na Balkanu, a što danas nastavljaju Aleksandar Vučić i Milorad Dodik balansirajući po tankoj crvenoj liniji koja ih dijeli od novih sukoba na Balkanu. Ukoliko eksplodira bure baruta, koje oni godinama pripremaju na Zapadnom Balkanu uz otvorenu podršku Kremlja, to bi ozbiljno moglo potresti i Evropsku uniju, pogotovo ako se ta eksplozija poveže s crnomorskim regionom (slivom Dunava) preko Vučićeve Srbije i Orbanove Mađarske.
Govoreći za RSE, Ivana Stradner, savjetnica u Fondaciji za odbranu demokratije iz Washingtona, istakla je da Dodikove pretnje o odcjepljenju treba uzeti ozbiljno jer “dva faktora utiču na njegovo ponašanje“: “S jedne strane, to je ideološki faktor – stvaranje srpskog sveta koji Milorad Dodik zajedno sa Vučićem, Vulinom i još nekoliko političara izuzetno potencira. S druge strane, postoji interes Rusije da Dodik, koji je jedan od njihovih najodanijih ljudi na Balkanu, tako nešto uradi. Rusiju apsolutno ne interesuju Republika Srpska, Bosna i Hercegovina i Balkan. Njih samo interesuje destabilizacija na Balkanu i oni preko Dodika pokušavaju da destabilizuju to područje.“
Pri tome Rusija i njeni sateliti, a na Balkanu su to bez ikakvih sumnji Srbija i Republika Srpska, sve rade kako bi pokazali da Zapad na to ne bi reagirao. U prilog im idu i oprečni istupi pojedinih zapadnih političara. Britanski ministar vanjskih poslova David Cameron prije nekoliko dana je svjedočeći pred britanskim Odborom za vanjske poslove rekao ono što se rijetko može čuti u zapadnim centrima moći: “Položaj Zapada prema Zapadnom Balkanu formiran je prije ruske invazije i trebamo razmišljati o tome što se promijenilo. Zato što Rusija želi učiniti više za destabilizaciju Balkana, sa svojim proxyjima uključujući Srbiju”.
No, nakon Cameronove izjave uslijedio je svojevrstan diplomatski skandal, nesvojstven britanskoj politici – oglasila se ambasada Velike Britanije u Beogradu tvrdeći kako oni ne smatraju da je Srbija ruski proxy već da pojedini elementi u zemlji djeluju direktno u interesima Rusije, te da će oni nastaviti “ohrabrivati Srbiju da sprovede sankcije protiv Rusije“. Pri čemu očito ne “čuju“ Vučićeva ponavljanja da to Srbija nikad neće uraditi.
Neslaganje unutar britanske politike prema Balkanu potvrda je nastavka (zapadne) politike appeasementa, na koju ukazuje i Stradnerova koja ističe da u “Putinovoj strategiji Balkan ima izuzetno važnu ulogu – bilo da se raspiruju tenzije na Kosovu ili u Bosni i Hercegovini“, te da su “Dodik i Vučić to shvatili i igraju igru – najpre eskalirati, pa onda deeskalirati i pozicionirati sebe kao nekog mirotvorca.“
Politika iznad prava
